Hotline: 0941068156
Quảng cáo
Tin Nóng

Xôn xao… hàng xáo

19 Tháng Ba 2020 6:27:00 SA

Từ bao đời nay, nghề hàng xáo ở quê vẫn là một nghề có đặc trưng, bản sắc riêng của từng vùng, từng miền. Tôi – Gã chuyên “mua chuyện” của thiên hạ thì càng lấy làm thấm thía về nỗi khổ của chị em trong nghề mua thóc, bán gạo ở quê. Đàng sau bài toán cân- đo - đong - đếm... ấy, làm sao cho kiếm được bát cám để nuôi con lợn què đã khó. Lại còn kiếm được cân gạo lời để nuôi con, nuôi chồng, chăm lo cho cái sự “tề gia” trong thời mà thiên hạ đang râm ran chuyện kiếm tiền bằng “công nghệ cao” thì thứ nghề “cổ hóa” này lại càng khó, càng “bí thế” hơn rất nhiều. Cũng vì bài toán đó, có bao nhiêu mệt nhọc, rủi ro mang tính dây chuyền trong nghề hàng xáo...

Lặn lội thân cò nơi... quãng vắng

Tiếng động rệu rạo từ nhà dưới vọng lên khiến cho tôi tỉnh giấc. Tôi nhổm dậy, người mệt lử, cái sự tự “hành xác” mình của nghề báo là thế. Thấy gì có chút trắc ẩn lại thích thâm nhập. Nhìn ánh điện leo lét hắt ra từ nhà dưới. Chị Xuân vẫn cái dáng lom rom, lam lũ quá. Tôi nhìn vào nhà trong, anh chồng và các con chị đang ngáy khò khò, say nồng. Tôi dò dẫm xuống nhà dưới như một tên trộm. Chị Xuân như hiểu chuyện, nói:

- Mần răng chú dạy sớm rứa. Một tiếng nữa tui mới đi.

- Chị cũng dậy rồi?

- Dân hàng xáo là rứa. Phải dậy sớm hơn con gà, cái đồng hồ báo thức. Mần răng cũng không ngủ ngạn thêm. Cái đồng hồ sinh học của bọn tui là “chính xác” hơn cả thứ đồ công nghiệp. Để chuẩn bị đồ. Phải đi sớm hơn thiên hạ may ra mới có được miếng ăn.

Tôi ậm ừ cho qua chuyện, gáp ngắn gáp dài. Trong khi chị Xuân thì cơm nước để cho chồng con đâu vào đấy. Rồi chị diều chiếc xe đạp thống nhất “tòng tọc”, hoen rỉ ra. Lôi trong góc nhà ra đống bao bì xác rắn, dây chun, nai nịt y như đi thồ hàng cho bộ đội hồi đánh giặc. Xong rồi. Chị hô khẩu lệnh: “Lên đường thôi”.

Xôn xao… hàng xáo - Ảnh 1

Hoạt động cân đo, đóng, đếm diễn ra thường ngày

Thú thật, tôi biết về dân hàng xáo đã lâu, từ cái thủa cỏn con và be bét bùn đất nơi bờ bụi quê nhà. Nhưng hôm nay thực sự tôi mới cùng chị em trong nghề “học làm hàng xáo” thử xem. Tôi đang lo cái quãng đường mấy chục cây số leo miền ngược đây, không biết nó thế nao?

Tôi trở thành hàng xáo. Cũng một xe, một đống bì rách, và kiến thức về nghề nghiệp còn hổng đến trầm trọng.

Ra đến đầu làng. Tôi bắt đầu ngấm đòn sự mệt mỏi. Thế mà các chị theo đuổi nghề vất vả này, quả là ngoài khả năng. Xa xa, một vài ngồi nhà lặng im trong sương sớm. Tiếng chó cắn ma trong làng một lúc một dữ dội. Từ cây vông đầu làng, một nhóm chị em nai nịt gọn gàng đã đợi sẵn. Thế là chúng tôi đạp xe xuyên màn đêm theo lối mòn nối làng này đến làng kia, lối đi vào mỗi buổi đêm. Đi đến đâu, chị em trong nghề buôn lứa bán gạo “buôn” chuyện thiên hạ đến đó. Một tiếng trôi qua, rồi hơn... một số chị em đã tách đoàn, tạt vào những làng, những vùng miền đất do mình “cai lúa” để thực hiện công việc của mình. Có lẽ, chị Xuân là người tham công tiếc việc, nên chọn địa bàn xa hơn cả. Đạp xe đến hơn hai chục cây số, vượt vài ngọn đồi, con sông, trời hưng hửng sáng mà chưa đến “thị trường” quen thuộc của mình. Cái xe đạp kêu la tòng tọc như muốn rơi ra mỗi nơi mỗi mảnh. Còn tôi cũng có thua kém gì “nó”, đau nhừ, rã rời tưởng chừng như đang ở thế bị tháo khớp ra để lắp ráp lại. Trời, chả trách các chị giỏi chịu đựng.

Chưa hết, nỗi khổ của chị em trong nghề là thế. Đêm nào cũng dậy từ 1 giờ sáng. Dù trời mưa, hay nắng, hay bão lụt... đều phải cắp bị ra đi kiếm cớm cho con cái. Cái nghề mà chưa một cơ quan ban ngành, dư luận nào quan tâm hay cho vào danh mục một nghề chính thống. Thế nhưng nó đã có từ lâu đời, gắn bó sát sườn với người dân quê. Người phục nữ trong nghề còn vất va vất vưởng hơn những ông hàng xén hay buôn chuyến. Họ chịu thiệt thòi về cuộc sống đã đành, rủi ro trong nghề cũng lắm. Ai nhìn họ, cũng có thể hình dung ra, người phụ nữ cứ buôn, cứ bán dọc đồng quê tất tả không khác gì thân cò lặn lội bờ sông.

Chúng tôi lên đến địa phận xã Các Sơn, một xã vùng sâu thì trời vừa kịp sáng. Tôi nhẩm tính, mình đã đạp xe hơn 20 cây số, một “kỷ lục” từ thời mới hiểu chuyện. Ngồi nghỉ, tôi mới nhẩm tính đến những mét đường sỏi đá, lôm côm, đêm tối kin kin, mù mịt... mà chị em trong nghề vừa trải qua, quả là vất vã.

Chị Xuân bắt đầu rao:

- Ơ... ơ... làng... ớ... Có ai bán lúa đê... !

Chị Xuân, ngó nghiêng khắp các ngõ xóm như người bắt trộm. Rồi lại rao, cái điệu nhạc âm lanh lảnh. Mặt trời mới nhú. Người dân làng xôn xao. Chị Xuân – Lưng thấm ướt mồ hôi. Quay sang tôi quát “thằng em” là tôi:

Mần răng chú không rao? Không rao, ma nào nó bán cho chú. Rao! Em không biết...

- Ô hay, rao theo tui nì?

Chị Xuân tròn xe cái miệng:

- Ơ làng...

Tôi luống cuống và tập “hô”:

- ...Ơ... làng?

Chị cười ngoặn nghẹo. Và nói rằng, cái tướng của tôi có mà mua với chả bán. Chỉ có đổ thóc giống vào mà ăn, buôn cái gì miệng lưỡi cứ ngọng líu lô. Để tỏ vẻ bản lĩnh đàn ông học làm nghề của chị em. Tôi hô đươc đến câu: “Ai bán lúa không”. Tôi cười, kể ra cũng ra ngô ra khoai. Nhưng khổ nỗi, từ đầu làng đến cuối làng. Ngõ nào, người nào bê thúng lúa ra không thèm để ý đến tôi. Ai cũng ơi ới bán cho chị Xuân. Tôi thì đứng nhìn ngặt nghẻo như người mất sổ gạo. Chà thật, chị quả là lợi hại. Hỏi ra mới biết, đều là mối quen của chị, “thị trường” truyền thống mà. Tôi liền bảo với chị, em sẽ thể hiện “cao kiến” cho chị thấy. Thế là tôi hô: “Ai bán lúa giá 37 không”. Cao hơn giá thị trường 2 giá. Không ngờ, mấy O, mấy Mợ lao đến chỗ tôi để bán được giá cao. Chị Xuân thấy vậy “chửi đổng” tôi: “Chú mần rứa có bán nhà đi bù lỗ à”. Tôi chỉ cười trừ. Té ra, mình đã học được nghề hàng xáo, nhưng bán buôn như tôi chắc bỏ xứ mà đi vì thua lỗ. Tôi vẫn chưa khôn khéo bằng các chị được.

Xôn xao… hàng xáo - Ảnh 2

Hình ảnh cô hàng xáo ở làng quê

Của khó, người khôn

Người theo nghề hàng xáo chịu rất nhiều áp lực. Không chỉ là về vấn đề kinh tế. Về mặt thực tế, những người và vùng quê không có đất để làm nông nghiệp. Hay những ai thất nghiệp mới theo đuổi nghề buôn cỏn con này. Vốn để vào nghề chỉ vẻn vẹn có mấy trăm ngàn, tậu con “ngựa sắt” đảm đang là có thể trèo đèo lội suối, buôn tẩu khắp miền xuôi đến miền ngược. Chỉ tính riêng các xã miền xuôi Tĩnh Gia thì đã có tới cả trăm chị em ở độ tuổi lao động theo nghề hàng xáo. Ngoài khả năng “dẻo mỏ”(Cách nói của người trong nghề). Thì cái cân được chỉnh lại, làm sao cho cân-đo-đong-đếm cho thu mua được lời. Đại đa số khi mua được lúa mang về xay ra gạo. Để lấy cám cho chồng con ở nhà nuôi lợn. Còn gạo thì đem bán. Như vậy, một vốn sẽ được bốn lời. Nhà chị em nào cũng nuôi đàn lợn trên chục con. Nói chung là thu nhập ổn định

Thế nhưng, thời gian gần đây. Trên thị trường lại sinh ra một lực lượng cạnh tranh gay gắt với họ. Đó là hàng xáo “thổ địa”. Số này là người sinh ra tại các làng quê. Họ dựa vào sự quen biết, ràng buộc theo kiểu bà con lối xóm để thu hút khách hàng của dân hàng xáo miền xuôi lên. Hơn nữa, đối với dân hàng xáo bản địa. Họ đã dám bỏ tiền ra “mua lúa non”, tức là, khi một số bà con nông dân thiếu tiền trong kỳ giáp hạt, chưa đến mua. Hàng xáo thổ địa cho ứng tiền trước. Rồi đến mùa, khi lúa vừa gặt về. Hàng xáo thổ địa chỉ việc đánh xe trâu, xe bò, xe công nông... đến nhà chở lúa về tồn vào kho dự trữ. Hàng xáo thổ địa rất biết quy luật cung cầu. Cứ chờ trái mùa, giá lúa, giá gạo đội lên. Họ mới cho xay xát và chở ra Thị trấn hoặc thành phố bán cho các đại lý. Thậm chí, có người còn xua con cái, người nhà đi chợ xa bán lẻ với giá đội lên vài giá. Đi chợ xa, giá gạo, giá cám lại tăng lời. Chả mấy chốc mà giàu to. Thế là sinh ra “cai” hàng xáo là thế. Đây được coi như là hình thức kinh doanh độc đáo ở quê mà không lo bị thua lỗ cao.

Còn dân hàng xáo “xa nhà” như cánh chị Xuân, chị Dậu... trong đoàn chúng tôi thì phải căng mình lên để chịu đựng. Đôi khi rủi ro trong nghề còn nghiêm trọng. Ví như bị dân hàng xáo thổ địa đe dọa, chiếm đất và “bảo kê” địa đến khốn khổ. Thế là các chị chạy khắp ngõ chợ, lao xao, nhẫn nại và cam chịu. Nhưng tai họa chưa dừng lại ở đó. Đôi khi “nó” đến quá bất thình lình. Ví như tai họa gần đây làm xôn xao cả một vùng quê. Số là, bữa đó, giữa một đêm tháng 2, mưa đêm lay lắt, lành lạnh, nhóm hàng xáo nhà chị Vân cắp gói ra đi. Ba người gồm chị Vân, Năm, Thu đang trò chuyện tíu tít dọc quốc lộ thì chợt chiếc xe tải rà tới đè lên ba con người cỏn con ấy. Ba cái chết bất đắc kỳ tử. Ba cái đám tang thảm khốc ở một xóm nghèo ven QL 1A làm cái làng Hải An càng thêm buồn não. Ba ông chồng mất vợ. Ba đàn con thơ lay lắt kể từ đó. Nỗi đau chưa nguôi ngoai thì một sáng cách đó không lâu. Chị Hòa, cùng xóm lại trở thành hồn ma trôi sông khi lên Làng Bài, Anh Sơn mua lứa và bị dòng nước lũ cuốn mất xác... Sau những cái chết của người trong nghề. Có một số chị em đã bỏ nghề được ít lâu. Nhưng rồi miếng cơm manh áo, học hành cho con cái, buộc họ phải quay lại cá nghề vất vưởng này như một sự sắp đặt. Chị em không thể thoát li khỏi cái nghề bạc được nữa.

Xôn xao… hàng xáo - Ảnh 3

Một điểm mua lúa ở làng quê của dân hàng xáo

Tiếng rao lúc bình minh lên...

Chuyện trong nghề hàng xáo thì nhiều và không kém phần đa đoan, khắc nghiệt. Cũng như cái buổi sáng ấy, tôi dã làm hàng xáo. Một kẻ lóng ngóng, để rồi bù lỗ vì chót đội giá lúa cao hơn.

Tôi còn nhớ: Bà con ở quê là thế, cứ khi ai đó tăng một vài giá, là họ đổ xô đi bán cho kịp thời cơ. Bà con mình được mùa, các chị em trong nghề hàng xáo cũng được “thơm lây”. Vì hạt lúa, hạt vàng... làng ta, hay làng bạn đều có hạt gạo bụng căng tròn. Mùi thơm nồng nàn quện mùi đất và mồ hôi người lao động, cái tinh khiết của sức lao động là ở đó. Để rồi đâu đó, người ta ăn “hạt gạo làng ta” ấy, họ có biết đâu, bưng bát cơm lên là có công rất lớn của những người hàng xáo. Đến bây giờ, chưa một ngành, một cấp nào có sự quan tâm đến công việc của các chị. Vì sao ư? Nó quá bình dân chăng. Từ lâu, tôi cũng nghe một chủ đại lý gạo ở thị trấn Tĩnh Gia nói rằng, đang lên kế hoạch thành lập công tuy thu mua lúa và gạo tại địa phương. Lúc đó sẽ mời những chị em có kinh nghiệm trong nghề hàng xáo về làm. Mô hình đó rất hợp với vùng này. Nếu được như thế sẽ tạo cho các chị công ăn việc làm ổn định, thu nhập ổn định, sẽ tốt biết bao nhiêu.

* * *

Buổi sáng ấy, tôi cũng cất tiếng rao mua lúa như chị em khác. Chắc chắn, tôi sẽ không học được cái nghề đặc trưng riêng của các chị. Nhưng, không hiểu sao, tôi cứ ám ảnh bởi bài ca: “Ơi làng, ai bán lúa đê...” cứ kéo dài lê thê trong đầu. Và hình ảnh các chị hàng xáo cứ ám ảnh tôi như một hình tượng văn hóa vùng miền mang tính truyền thống vậy - tiếng rao đầy âm hưởng lúc binh mình vừa hé lên, nghe ấm áp hơi thở một vùng trời...

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Thành Văn/ Sức khỏe 365/ĐSPL

https://www.doisongphapluat.com/xa-hoi/xon-xao-hang-xao-a315545.html

  • Thích và chia sẻ bài viết:

Bình luân