Hotline: 0941068156
Quảng cáo
Tin Nóng

Thu hút đầu tư cho nông nghiệp

15 Tháng Tám 2018 4:57:00 CH

Moitruong24h - Đến cuối năm 2017, Việt Nam đã trở thành một nước xuất khẩu nông sản lớn trên thế giới, với giá trị xuất khẩu thủy sản khoảng 8,3 tỷ USD; hạt điều 3,516 tỷ USD; rau quả 3,502 tỷ USD; cà-phê 3,24 tỷ USD; gạo 2,6 tỷ USD… Song số lượng doanh nghiệp (DN) đầu tư vào nông nghiệp đến nay chỉ chiếm 8% tổng số DN đang hoạt động cả nước.

Kỳ 1: Khó khăn ngăn bước doanh nghiệp

Kém “mặn mà” đầu tư cho nông nghiệp

Tại Hội nghị sơ kết công tác sáu tháng đầu năm và triển khai nhiệm vụ sáu tháng cuối năm 2018 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN&PTNT), Bộ trưởng NN&PTNT Nguyễn Xuân Cường đánh giá, các đơn vị đã chủ động triển khai đồng bộ các giải pháp hoàn thành các mục tiêu đề ra trong sáu tháng đầu năm, góp phần quan trọng cho việc hoàn thành mục tiêu năm 2018. Dự kiến, GDP nông - lâm - thủy sản sáu tháng đầu năm tăng từ 3,95% - 4,05% , đạt mức tăng cao nhất trong 10 năm gần đây; giá trị sản xuất nông - lâm - thủy sản tăng trưởng 4,2%; trong đó trồng trọt tăng 4,12%, chăn nuôi tăng 2,04%, lâm nghiệp tăng 5,21%, thuỷ sản tăng 6,49%.

Thường xảy ra tình trạng người sản xuất phá hợp đồng với DN, bán hàng cho tư thương khi nông sản được giá. Ảnh: NAM ANH

Để đạt được những thành tựu đó, các DN đầu tư vào nông nghiệp đóng vai trò vô cùng quan trọng. Tính hết quý II-2018, ước tính cả nước có khoảng hơn 49.600 DN đầu tư vào nông nghiệp, chiếm khoảng 8% tổng số DN đang hoạt động trên cả nước. Các DN đầu tư vào nông nghiệp chủ yếu ở quy mô nhỏ và siêu nhỏ (chiếm 92,35%), tiếp đến là DN có quy mô lớn với 5,59% và DN có quy mô vừa với 2,06%.

Theo Thứ trưởng Kế hoạch và Đầu tư (KH&ĐT) Vũ Đại Thắng, lĩnh vực nông nghiệp có đặc thù là phụ thuộc nhiều vào yếu tố tự nhiên như thiên tai, rủi ro dịch bệnh, dẫn đến đầu tư vào lĩnh vực này chịu rất nhiều rủi ro. Bên cạnh đó, DN còn gặp khó khăn ở một số vấn đề chính như quỹ đất nông nghiệp chưa đáp ứng yêu cầu sản xuất. Tại nhiều địa phương, có nơi chính quyền đã thuê đất của nông dân, sau đó cho DN thuê lại… Đây chỉ là phương án tạm thời. Ngành công nghiệp cơ khí hỗ trợ nông nghiệp ở Việt Nam còn hạn chế, nhiều thủ tục hành chính (TTHC), điều kiện kinh doanh (ĐKKD) trong nông nghiệp còn bất hợp lý. Hiệu quả của hầu hết các loại hình tổ chức sản xuất, các ngành, các lĩnh vực sản xuất nông, lâm nghiệp và thủy sản nhìn chung chưa cao; ứng dụng khoa học - công nghệ, liên kết chuỗi giá trị sản xuất trong nông nghiệp còn rất hạn chế, mới chỉ ở bước đầu phát triển…

Khẳng định điều kiện thành lập một DN hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp hiện nay khá đơn giản, nhưng Phó Cục trưởng Phát triển DN (Bộ KH&ĐT) Lê Mạnh Hùng thừa nhận, DN nông nghiệp vẫn gặp nhiều phiền hà, sách nhiễu khi thực hiện các TTHC, ĐKKD khiến DN kém “mặn mà” đầu tư cho nông nghiệp. Đây là điều mà cơ quan quản lý cần phải lắng nghe và tháo gỡ cho DN.

Thể chế thị trường hoạt động chưa đủ mạnh

Trưởng ban Chính sách Đầu tư, Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế T.Ư (CIEM) Đình Trọng Thắng cho rằng, so các ngành khác, số lượng DN đầu tư vào nông nghiệp khá khiêm tốn và hầu hết DN có quy mô nhỏ. Về việc chưa nhiều DN “thiết tha” đầu tư vào nông nghiệp, có một số nguyên nhân. Thứ nhất, thể chế thị trường hoạt động chưa đủ mạnh và chưa thông suốt ở khu vực nông nghiệp, nông thôn, dẫn đến DN khó tiếp cận các nguồn lực sản xuất như đất đai, thị trường và lao động ở nông thôn. Quan hệ giữa mục tiêu tăng thu nhập cho người nông dân và mục tiêu bảo đảm diện tích trồng một số loại cây cụ thể, trong đó có cây lúa cần được bàn luận và giải quyết. Nói cách khác, Việt Nam cần có một tư duy mới, một cách tiếp cận mới trong vấn đề bảo đảm an ninh lương thực (ANLT), tránh đồng nhất ANLT với diện tích và sản lượng một số loại cây cụ thể. Giải quyết được vấn đề có tính quan điểm nêu trên sẽ là tiền đề để đẩy mạnh cải cách thể chế kinh tế thị trường trong lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn; giảm nhẹ nhiều rào cản về tiếp cận nguồn lực như đất đai, lao động và vốn. Thứ hai, vấn đề tiêu chuẩn, quy chuẩn. Giá nông sản sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP bán ra trên thị trường không chênh lệch nhiều so nông sản không sản xuất theo VietGAP. Thứ ba, về tổng thể, chính sách khuyến khích hỗ trợ DN đầu tư vào nông nghiệp như chính sách hỗ trợ DN tiếp cận vốn tín dụng, lao động, tiếp cận thị trường… đã có nhưng chưa đầy đủ. Ngoài ra, hiện nay, các chính sách hỗ trợ, khuyến khích DN đầu tư vào nông nghiệp, nông thôn mới chỉ dừng ở tầm nghị định.

Nói về khó khăn của DN nông nghiệp, ông Đoàn Văn Sang, Giám đốc Công ty Sản xuất chế biến nông sản Cát Tường cho biết, DN này chưa vay được vốn từ bất kỳ chương trình hỗ trợ nào của địa phương hay các ngân hàng thương mại cũng như tổ chức tín dụng. DN phải rất vất vả xoay xở để có tiền ứng trước cho nông dân cũng như HTX liên kết sản xuất. Hơn nữa, từ khi thành lập, dù đã chi 500 tỷ đồng để đầu tư vùng nguyên liệu 150ha nhưng diện tích này mới chỉ đáp ứng 10 - 15% tổng sản lượng XK của công ty mỗi năm, còn lại phải mua từ nhiều HTX và hộ nông dân.

Nhiều khó khăn lớn của DN cũng chưa thật sự được giải quyết như: tiếp cận đất đai, tích tụ đất đai… Nhà nước cần tạo điều kiện về đất đai cho DN như quy hoạch, chuyển nhượng, thời hạn sử dụng… Thực tế, những vấn đề này đang cản trở DN, làm giảm đi sức hút của nông nghiệp đối với DN. Trong khi đó những chính sách về ưu đãi thuế, phí rất cần với DN nhưng nằm ngoài tầm xử lý của một Nghị định.

Theo ông Đình Trọng Thắng, cần phải có một Nghị quyết của Chính phủ về định hướng và giải pháp thu hút DN đầu tư vào nông nghiệp, coi đây là trọng tâm ưu tiên hàng đầu trong tái cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn.

Doanh nghiệp “đóng cửa tự chơi”

Những năm gần đây, một số DN lớn của Việt Nam đã mở rộng đầu tư sang lĩnh vực nông nghiệp như: Vingroup, FLC, T&T, TH True Milk, Hòa Phát, Thaco Trường Hải… Đây là tín hiệu tốt cho nông nghiệp Việt Nam, bởi các DN lớn khi đã đầu tư đều có chiến lược, mục tiêu và chỉ khi nhìn thấy cơ hội sinh lời một cách tương đối rõ ràng thì họ mới đầu tư.

Khi đầu tư vào nông nghiệp, các DN này với lợi thế về dòng vốn, quản trị và chiến lược kinh doanh, có thể sẽ là đầu tàu, là vệ tinh để cùng các DN khác tạo dựng được hệ sinh thái khép kín, bảo đảm sản phẩm sạch khi đến tay người tiêu dùng (NTD) có mức giá hợp lý, cạnh tranh nhất.

Song đó chỉ là những điển hình và là cách đầu tư của những DN lớn. Theo ông Đình Trọng Thắng, Nhà nước cũng như các địa phương cần quan tâm để tạo ra được môi trường cho các DN nhỏ và vừa (NVV) tham gia sân chơi này, từ đó tạo ra được làn sóng đầu tư vào nông nghiệp từ khối DNNVV vốn chiếm tới hơn 90% tổng số DN tại Việt Nam. Trên thực tế, trong chuỗi liên kết sản xuất giữa DNNVV với nông dân, vai trò và người thực hiện chính là DNNVV. Tuy nhiên, những DNNVV trong lĩnh vực này đang phải “tự bơi”, gặp không ít khó khăn trong quản lý chuỗi cung ứng, phải trông chờ vào các chính sách hỗ trợ.

Theo Bộ NN&PTNT, tính đến nay, có tới hơn 95% số DN nông nghiệp có quy mô nhỏ và vừa, đang là thách thức lớn trong nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị sản phẩm nông nghiệp. Một chuỗi cung ứng mang tính cơ bản gồm các khâu: sản xuất, chế biến và phân phối (bán buôn và bán lẻ). Tuy nhiên, trên thực tế, các công đoạn này chưa thật sự gắn kết với nhau, nếu có thì vẫn ở mức độ nhỏ lẻ, manh mún.

Với kinh nghiệm nhiều năm liên kết chuỗi nông nghiệp, bà Trần Thị Kim Nhung, Chủ tịch HĐQT Công ty TNHH Kim Đồng Thuận (TP Hồ Chí Minh), cho biết, các đối tác nước ngoài hiện đang liên kết mạnh tại Việt Nam, trong khi các DN nông nghiệp trong nước lại “đóng cửa tự chơi”, liên kết rời rạc. Thực tế còn quá nhiều khó khăn nếu nông nghiệp Việt Nam vẫn theo lối mòn cũ với cách giải quyết cục bộ. Nhiều DN đang rất mong được tạo thêm điều kiện để xây dựng quy trình sau chế biến hoặc áp dụng gieo trồng theo công nghệ cao để đẩy mạnh chất lượng nông sản.

Theo Chủ tịch Công ty Tư vấn Kinh doanh Hội nhập Toàn Cầu (GIBC) Phạm Phú Ngọc Trai, vẫn còn những hạn chế nhất định trong chuỗi giá trị nông sản từ khâu đầu vào, sản xuất, sau thu hoạch, chế biến đến xuất khẩu. Chẳng hạn, khâu sản xuất có quy mô nhỏ, lại thiếu liên kết, trong khi ở khâu đầu vào như phân bón, chi phí còn cao và giá cả biến động.

Chủ tịch Hiệp hội Trang trại và DN nông nghiệp Việt Nam Lê Duy Minh thì cho rằng, khi liên kết chuỗi nông nghiệp, vấn đề quan trọng nhất của DN vẫn là đầu ra. Điều mong mỏi là làm sao để nông dân, nhà sản xuất với nhà bán buôn, bán lẻ gặp được nhau. Tuy nhiên, tình trạng người sản xuất phá vỡ liên kết khi giá sản phẩm tăng đột biến, tự ý bán phá giá cho các tư thương gom hàng thường xuyên xảy ra… dẫn đến tình trạng “được mùa mất giá, ít thiếu nhiều thừa”.

(Còn nữa)

 

 

 

 

 

 

Nguyễn Hữu - Đặng Thành/Nhandan

  • Thích và chia sẻ bài viết:

Bình luân