Hotline: 0941068156
Quảng cáo
Tin Nóng

Nâng cao năng lực ứng phó thiên tai

15 Tháng Mười Một 2020 1:00:00 CH

Bài 2: Xây dựng xã hội an toàn trước thiên tai

Các tỉnh miền trung vừa trải qua “trận đại hồng thủy”, song nhờ có sự chủ động và các biện pháp ứng phó, thiệt hại đã được hạn chế ở mức thấp nhất. Tuy nhiên, bên cạnh một số kết quả, công tác phòng, chống thiên tai còn nhiều bất cập do những nguyên nhân chủ quan. Theo dự báo, thời gian tới, các địa phương tiếp tục phải hứng chịu nhiều hình thái thiên tai cực đoan. Vì thế, để xây dựng xã hội an toàn trước thiên tai, cần thực hiện nhiều giải pháp căn cơ, đồng bộ.

Bản tái định cư cho người dân ở vùng sạt lở đất Sùng Hoảng (xã Phìn Ngan, huyện Bát Xát, Lào Cai). Ảnh: Quốc Hồng

Mô hình nhà chống lũ an toàn

Xã Tân Hóa (huyện Minh Hóa, Quảng Bình) được xem là "túi nước" của huyện miền núi này. Trước kia, cứ đến mùa mưa lũ là Tân Hóa ngập sâu. Người dân phải bỏ nhà cửa, sơ tán lên núi đá vôi ở phía sau làng. Sau đó, một gia đình trong làng nghĩ ra cách đóng một chiếc thùng, gắn phía dưới mấy cái phao để bỏ tài sản, lương thực tránh bị hư hỏng. Từ mô hình đầu tiên đó, người dân Tân Hóa bắt đầu làm nhà phao, hay còn gọi là nhà nổi tránh lũ để không phải sơ tán lên núi cao khi lũ về. Mỗi nhà tránh lũ có giá khoảng 50 đến 60 triệu đồng, diện tích khoảng từ 15 đến 20 m2, được chia thành nhiều ngăn làm nơi ngủ, nơi nấu ăn, nơi để lương thực. Khi mưa to, người dân thu dọn đồ dùng thiết yếu, lương thực, thực phẩm lên nhà nổi rồi sơ tán sang nhà này cho đến khi lũ rút. Chủ tịch UBND xã Tân Hóa Trương Thanh Duẫn cho biết, trận lũ lớn vừa qua, xã có hơn 600 ngôi nhà bị lũ nhấn chìm, trong đó có rất nhiều nhà ngập sâu 2 đến 3 m. Nhờ những nhà nổi bằng phao, người dân và tài sản có giá trị được bảo vệ an toàn. Nước dâng tới đâu, nhà phao dâng lên đó và được cố định bằng một chiếc cọc sắt nên không bị lũ cuốn đi. Nhiều hộ kinh doanh còn chuẩn bị hàng hóa, thực phẩm thiết yếu trên nhà nổi để phục vụ những người có nhu cầu.

Ở vùng trũng Lệ Thủy và Quảng Ninh (Quảng Bình), mô hình nhà chòi phòng tránh bão, lụt cũng phát huy tốt hiệu quả. Ðó là nhà hai tầng có quy mô nhỏ nhưng bền, chắc, được xây dựng bằng xi-măng, sắt thép, được hỗ trợ theo Quyết định số 48/2014/QÐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ hỗ trợ người nghèo ở 14 tỉnh miền trung để ứng phó thiên tai. Gia đình chị Dương Thị Trình ở xã Sơn Thủy, huyện Lệ Thủy vừa giữ được an toàn tính mạng, vừa cất giữ được tài sản trong mưa lũ nhờ có nhà tránh lũ. Nhiều chủ nhà đón bà con láng giềng sang sơ tán trong những ngày lũ dâng cao. Chị Trình cho biết, có được ngôi nhà và thêm chòi tránh lũ bên cạnh là nhờ chị được vay 15 triệu đồng của Ngân hàng Chính sách xã hội tỉnh Quảng Bình và tiền mẹ con chị dành dụm nhiều năm. Nhờ nhà chòi này gia đình chị có chỗ tránh lụt, có chỗ nấu ăn, mẹ con chị còn san sẻ chút cơm nóng cho bà con chung quanh chạy lụt.

Tỉnh Quảng Bình hiện có gần 2.500 ngôi nhà tránh lũ an toàn, đồng nghĩa ít nhất chừng ấy hộ dân sống an bình trong trận lũ lịch sử vừa qua. Chia sẻ về hiệu quả của chương trình nhà chống lũ, Phó Cục trưởng Quản lý nhà và thị trường bất động sản (Bộ Xây dựng) Hà Quang Hưng cho biết, Quyết định số 48/2014/QÐ-TTg ngày 28-8-2014 của Thủ tướng Chính phủ về chính sách hỗ trợ hộ nghèo xây dựng nhà ở phòng, tránh bão, lụt khu vực miền trung từ Thanh Hóa đến Bình Thuận nhằm xây dựng những ngôi nhà bảo đảm an toàn trong mùa mưa bão, lũ lụt. Chương trình có mức hỗ trợ 12 đến 16 triệu đồng/hộ, cho vay ưu đãi cao nhất 15 triệu đồng/hộ trong vòng 10 năm để họ cùng huy động nguồn lực của gia đình, dòng họ xây cất gian nhà chòi có sàn bê-tông cốt thép, bảo đảm ba cứng, diện tích ít nhất 10 m2 và sàn cao hơn mức lụt thường xuyên ở địa phương là 1,5 m. Qua thực tế ở địa phương, nhà tránh lũ đã phát huy hiệu quả tốt, bảo đảm sinh mạng và tài sản cho người dân trong mùa bão lụt. Hiện nay, chương trình đã thực hiện hơn 19,2 nghìn căn hộ trong số 21,5 nghìn hộ dân có nhu cầu. Thời gian tới, Bộ Xây dựng phối hợp các địa phương đánh giá cụ thể hiệu quả mô hình nhà phòng tránh bão lụt, từ đó, đề xuất nhân rộng mô hình theo hướng mở rộng đối tượng thụ hưởng và tăng mức hỗ trợ của Nhà nước để góp phần hạn chế thiệt hại cho người dân.

Nguồn lực đầu tư còn thấp so với yêu cầu

Phân tích những nguyên nhân gây ra tình trạng bão lũ, ngập úng, sạt lở đất cực đoan gây thiệt hại nghiêm trọng ở nhiều địa phương nước ta trong thời gian gần đây, các chuyên gia của Tổng cục Phòng chống thiên tai - PCTT (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn) cho rằng, ngoài nguyên nhân khách quan do tác động của biến đổi khí hậu, đặc điểm địa hình tự nhiên của một số vùng, miền, cửa ra một số tuyến sông bị bồi lấp, gặp thủy triều cao nên khả năng thoát lũ chậm, kéo dài thời gian ngập lũ, nguyên nhân chủ quan là do nhận thức của chính quyền cơ sở và người dân ở một số nơi còn hạn chế, chưa thường xuyên quan tâm đến công tác PCTT và xác định những nguy cơ rủi ro thiên tai trong cộng đồng nơi sinh sống, sản xuất. Việc phát triển các dự án kinh tế kéo theo hậu quả phá rừng tự nhiên, phá vỡ hệ sinh thái, làm giảm độ che phủ đất, tăng nguy cơ xói mòn, sạt lở, lũ ống cũng là lý do quan trọng. Việc xây dựng các công trình PCTT (đê điều, hồ đập, khu neo đậu tàu thuyền,…), cơ sở hạ tầng công cộng và nhà dân chưa bảo đảm sức chống chịu với diễn biến bão, lũ.

Tại các tỉnh miền núi phía bắc, thời gian qua, việc khai thác các loại khoáng sản vượt quá tầm kiểm soát của chính quyền. Ngoài việc gây ô nhiễm môi trường, hư hỏng đường sá, việc vỡ các hồ chứa thải gây nguy hại đến đời sống và tính mạng của người dân trong khu vực. Ðiển hình là mỏ khai thác quặng sắt núi 300 của Công ty cổ phần Khai khoáng Minh Ðức ở Yên Bái, được Bộ Tài nguyên và Môi trường cấp phép khai thác, ước trữ lượng khai thác gần 10 triệu tấn. Nhà máy được khởi công xây dựng từ tháng 12-2012, công suất chế biến 250 nghìn tấn tinh quặng sắt/năm, hàm lượng sắt hơn 65%. Trong trận mưa lũ xảy ra tháng 7-2018, hồ thải bị vỡ khiến hàng chục nghìn mét khối đất đá từ khu vực khai thác của mỏ khai thác quặng sắt núi 300 đã tràn xuống vùi lấp nhiều diện tích lúa, ao cá của hàng chục hộ dân ở hai thôn Yên Ninh, Khang Chính (xã Hưng Thịnh, huyện Trấn Yên) tạo thành cánh đồng hoang hóa, không thể canh tác được nữa. Gần đây, sáng 4-8-2020, hai đập chắn chân hố lắng tại khu vực khai thác của mỏ khai thác quặng sắt núi 300 lại bị vỡ. Gần 5.000 m3 nước thải và bùn đất đã tràn xuống vùi lấp 1 ha đất hoa màu canh tác của 25 hộ dân ở thôn 2 Núi Vì, 300 m đường giao thông nông thôn...

Lực lượng làm công tác PCTT, nhất là ở tuyến cơ sở còn mỏng, thiếu cả kỹ năng, trang thiết bị tối thiểu, cho nên chưa đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ. Phó Chi cục trưởng Thủy lợi tỉnh Bắc Kạn Ðới Văn Thiều cho biết, khó khăn nhất đối với hoạt động của các đội xung kích PCTT đó là do phần lớn thanh niên trẻ đều đi làm ăn xa, cho nên, lực lượng của các đội hầu hết là những người đã có tuổi, khả năng cơ động, sức khỏe không được như thanh niên, gây khó khăn trong cứu hộ, cứu nạn, xử lý sự cố thiên tai. Ngoài ra, trang thiết bị của hầu hết các đội rất thô sơ, thiếu tính chuyên nghiệp, gặp những tình huống khó sẽ không thể xử lý được. Phòng Phòng cháy, chữa cháy và Cứu nạn, cứu hộ (Công an Hà Tĩnh) là một trong những đơn vị chủ lực của Hà Tĩnh trong công tác cứu hộ, cứu nạn trong mưa lũ. Thế nhưng, cả đơn vị chỉ có ba chiếc xuồng cứu hộ bằng cao-su. Thật nguy hiểm nếu đi cứu hộ trong mưa lũ mà phải luồn lách vào những nơi có nhiều vật nhọn ở tường rào, công trình, nhà cửa… và những vật sắc nhọn trôi ngầm dưới nước lũ.

Trong khi hầu hết các tỉnh miền núi phía bắc là các tỉnh nghèo, nguồn lực đầu tư cho PCTT còn hạn chế, nhiều trọng điểm đê kè, hồ đập chưa được xử lý, hoặc xử lý kéo dài, việc bố trí sắp xếp dân cư ở vùng thiên tai đặc biệt khó khăn đến nơi ở mới bảo đảm an toàn... chưa đạt tiến độ theo kế hoạch. Giai đoạn
2016 - 2020, tỉnh Sơn La đã thực hiện bố trí, sắp xếp được 39 điểm, với 1.738 hộ. Trong giai đoạn 2018 - 2025 tỉnh dự kiến bố trí, sắp xếp 171 điểm, với 4.705 hộ, 21.000 nhân khẩu thuộc 94 xã của 12 huyện, thành phố. Trong đó, 135 điểm, 2.836 hộ thuộc vùng đặc biệt khó khăn, thuộc vùng biên giới Việt Nam - Lào, vùng thiếu đất sản xuất và khu bảo vệ rừng đặc dụng… Tuy nhiên, nguồn vốn của Trung ương hỗ trợ cho công việc này còn rất hạn chế, chủ yếu sử dụng nguồn vốn lồng ghép của địa phương, đã ảnh hưởng đến tiến độ công việc.

Một số chính sách còn bất cập như chỉ các hộ nghèo ở các tỉnh miền trung mới được vay vốn để làm nhà chòi tránh bão lụt. Mức hỗ trợ của ngân sách và mức cho vay của Ngân hàng Chính sách xã hội là 15 triệu đồng/nhà là quá thấp so với nhu cầu vốn cần thiết để hoàn thành một ngôi nhà phòng, tránh bão lụt, trong khi khả năng huy động nguồn lực tự xây nhà ở của hộ nghèo còn hạn chế. Ðể tăng thêm nhiều nhà tránh bão lụt cho người dân trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng bất thường và gây hậu quả nghiêm trọng, Giám đốc Ngân hàng Chính sách xã hội Quảng Bình Trần Văn Tài đề nghị Chính phủ xem xét kéo dài chương trình cho vay của hộ nghèo để xây dựng nhà ở phòng chống bão lụt và nâng mức cho vay. Ngoài ra, nên mở rộng đối tượng hộ cận nghèo cũng có thể vay để xây dựng nhà ở phòng chống bão lụt nhằm giảm thiệt hại do thiên tai.

Về cơ bản, phương châm "bốn tại chỗ" luôn được các địa phương phát huy để ứng phó và khắc phục được hậu quả những trận thiên tai thông thường. Tuy nhiên, đối với những thảm họa thiên nhiên thì ngoài lực lượng "bốn tại chỗ", còn cần các lực lượng cứu hộ chuyên nghiệp hơn. Trận lũ ngày 17 và 18-10 xảy ra ở Quảng Trị sau cơn mưa hơn 1.000 mm trong hai ngày, khiến cho nước lũ dâng cao bất ngờ, lực lượng tại chỗ trở tay không kịp. UBND tỉnh Quảng Trị đã đề nghị Bộ Tư lệnh Quân khu 4 hỗ trợ lực lượng, phương tiện thực hiện công tác cứu hộ, cứu nạn và đề nghị Bộ Quốc phòng hỗ trợ trực thăng thực hiện sơ tán dân ở những khu vực nguy hiểm, cung cấp nhu yếu phẩm cho người dân xã Hướng Việt của huyện miền núi Hướng Hóa bị cô lập nhiều ngày. Khi trực thăng xuất hiện thì công tác cứu hộ mới đạt kết quả. Hoặc khi tàu Vietship 01 mắc cạn ở vùng biển Quảng Trị đầu tháng 10, tỉnh huy động lực lượng tại chỗ ứng cứu, nhưng chỉ cứu được hai thuyền viên, vì lực lượng bộ đội biên phòng, cùng ngư dân thiện chiến không thể tiếp cận được mục tiêu vì sóng biển quá to, gió lớn, nước lũ đổ về dữ dội. Tỉnh phải "cầu cứu" Trung ương cho máy bay trực thăng ứng cứu mới đưa được hết các thuyền viên lên bờ an toàn. Do đó, Chính phủ cần kịp thời hỗ trợ phương tiện hiện đại hơn, như máy bay trực thăng cứu hộ, xe lội nước, ca-nô, đào tạo lực lượng cứu hộ chuyên nghiệp cho các địa phương bảo đảm ứng phó kịp thời với thiên tai bất ngờ ập xuống.

Xây dựng các kịch bản phòng ngừa, ứng phó phù hợp

Dự báo thời gian tới, nhiều địa phương ở nước ta tiếp tục phải hứng chịu nhiều hình thái thiên tai cực đoan. Ðể hạn chế thiệt hại do thiên tai gây ra, Tổng cục trưởng PCTT Trần Quang Hoài nhấn mạnh, các ngành và địa phương cần tiếp tục triển khai nghiêm túc, đồng bộ các giải pháp tại Chỉ thị số 42-CT/TW ngày 24-3-2020 của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Ðảng đối với công tác PCTT; Nghị quyết số 76/NQ-CP ngày 18-6-2018 của Chính phủ về công tác PCTT, đồng thời khắc phục những hạn chế, bất cập trong công tác này.

Thứ nhất, rà soát đánh giá tác động, ảnh hưởng toàn diện của thiên tai, nhất là bão, lũ, lũ quét, sạt lở đất đến tất cả các vùng miền trong cả nước để lồng ghép, điều chỉnh chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, xây dựng các kịch bản phòng ngừa, ứng phó phù hợp theo hướng kết hợp đa mục tiêu, từ đó ban hành các quy định, tiêu chuẩn, quy chuẩn cụ thể để xây dựng các thiết chế hạ tầng như đường giao thông, các công sở, nhà ở bảo đảm phù hợp, an toàn trước thiên tai. Thứ hai, nâng cao chất lượng dự báo, cảnh báo, giám sát thiên tai bảo đảm kịp thời, chính xác hơn, phục vụ công tác chỉ đạo, ứng phó hiệu quả; xã hội hóa các nguồn lực. Thứ ba, kiện toàn tổ chức, bộ máy PCTT, cứu hộ cứu nạn chuyên nghiệp từ trung ương đến địa phương; tăng cường trang thiết bị chuyên dụng, xây dựng bộ cơ sở dữ liệu phòng chống thiên tai. Thứ tư, ưu tiên bố trí kinh phí trong giai đoạn đầu của kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2021 - 2025 và dự phòng ngân sách hằng năm của địa phương và Trung ương cho công tác PCTT. Trong đó, đặc biệt ưu tiên tăng cường cho công tác trồng và quản lý rừng phòng hộ đầu nguồn, ven biển; chương trình nhà chống lũ, bão, công trình đê, kè, hồ đập, khu tránh trú tàu thuyền, sửa chữa, nâng cấp văn phòng ban chỉ huy các cấp đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ; dự án di dân vùng thiên tai; dự án khẩn cấp cảnh báo lũ quét, sạt lở đất. Thứ năm, thúc đẩy xây dựng và triển khai chương trình ứng dụng khoa học công nghệ cho công tác PCTT phù hợp các vùng miền và từng loại hình thiên tai. Ứng dụng vận hành hồ chứa hợp lý theo thời gian thực để bảo đảm an toàn công trình và hạ du. Thứ sáu, tăng cường thông tin truyền thông, nâng cao nhận thức cộng đồng để làm tốt phương châm "bốn tại chỗ" phát huy vai trò và hiệu quả hoạt động của lực lượng xung kích PCTT kết hợp với lực lượng vũ trang chuyên nghiệp. Thứ bảy, phát huy vai trò của người đứng đầu các cấp ủy, chính quyền, tổ chức chính trị xã hội, đoàn thể, các cơ quan tham mưu chỉ đạo, chỉ huy PCTT. Thứ tám, tổ chức triển khai kiểm tra đánh giá kết quả thực hiện công tác PCTT bằng bộ chỉ số định lượng cho từng công việc cụ thể. Hằng năm, tổng hợp, sắp xếp, phân loại cụ thể cho nơi làm tốt, chưa làm được để rút kinh nghiệm cho giai đoạn tiếp theo.

Thiên tai ngày càng phức tạp, khó lường, vì vậy, thời gian tới, các cấp ủy, tổ chức đảng cần xác định công tác phòng ngừa, ứng phó, khắc phục hậu quả thiên tai là nhiệm vụ quan trọng, cấp bách, thường xuyên của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Quán triệt sâu sắc quan điểm chủ động phòng ngừa là chính, kết hợp với các biện pháp thích ứng phù hợp, tôn trọng quy luật tự nhiên, thay đổi tư duy phát triển, nhằm xây dựng cộng đồng an toàn trước thiên tai, bảo đảm đất nước phát triển bền vững.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Nhóm phóng viên thường trú/Nhandan

https://nhandan.com.vn/tin-tuc-xa-hoi/nang-cao-nang-luc-ung-pho-thien-tai-624310/

  • Thích và chia sẻ bài viết:

Bình luân