Hotline: 0941068156
Quảng cáo
Tin Nóng

Kích hoạt động lực kinh tế tư nhân

21 Tháng Sáu 2018 6:10:00 SA

Công nhân làm việc tại Công ty TNHH Cơ khí và Tự động hóa công nghiệp (Khu công nghiệp Lai Xá, Hà Nội). Ảnh: TRẦN HẢI

Moitruong24h - Ngày 3-6-2017, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng ký ban hành Nghị quyết số 10-NQ/TW Hội nghị lần thứ 5 Ban Chấp hành T.Ư Ðảng khóa XII về phát triển kinh tế tư nhân (KTTN) trở thành một động lực quan trọng của nền kinh tế thị trường định hướng XHCN (Nghị quyết T.Ư 5). Sau hơn một năm triển khai, qua thực tiễn khảo sát nhiều doanh nghiệp trên phạm vi cả nước, chúng tôi nhận thấy, Nghị quyết đã góp phần tạo dựng nền tảng vững chắc, đưa ra định hướng cụ thể cho sự phát triển của khu vực kinh tế nòng cốt này trong trung hạn cũng như dài hạn. Tuy nhiên, để Nghị quyết thật sự đi vào cuộc sống, đòi hỏi cả hệ thống chính trị từ T.Ư đến địa phương nỗ lực hơn nữa để biến tư duy đột phá thành giải pháp và hành động cụ thể, giúp khu vực này lớn mạnh, đạt hiệu quả bền vững.

Bài 1: Bức tranh hai mảng mầu

Hàng loạt chính sách quan trọng được triển khai theo tinh thần của Nghị quyết T.Ư 5, bao gồm nỗ lực cải cách môi trường đầu tư - kinh doanh, cắt giảm thủ tục hành chính, tháo gỡ rào cản và giảm chi phí cho doanh nghiệp (DN),… đã giúp bức tranh DN tư nhân một năm qua có thêm nhiều điểm sáng. Tuy vậy, về tổng thể, gam mầu ảm đạm dường như vẫn chiếm chủ đạo, cho thấy nhiệm vụ phát triển KTTN mới chỉ dừng ở những kết quả bước đầu. 

Thêm nhiều cơ hội

Khoảng hai năm trước, sau khi có bước thành công ban đầu, được thị trường hồ hởi đón nhận, tích lũy đủ nguồn vốn để mở rộng sản xuất, Giám đốc Công ty cổ phần Ðông trùng hạ thảo Hima (TP Hồ Chí Minh) Ðỗ Văn Huệ nhận thấy, thời cơ đã bắt đầu "gõ cửa" để bước vào "cuộc chơi" lớn hơn. Tham vọng của Hima là phát triển khu trang trại kết hợp giữa nông nghiệp công nghệ cao và du lịch sinh thái, cũng là nơi tiến hành thử nghiệm hàng loạt công nghệ sản xuất tiên tiến trên thế giới. Ông Huệ cho biết: Ðể xây dựng một trang trại theo quy mô dự kiến của Hima, phải cần tới hơn 200 ha. Làm sao kiếm được mặt bằng là lo lắng lớn nhất của DN, bởi trước đó, chính DN tư nhân gặp phải không ít rào cản. Thế nhưng, thực tế lại diễn biến thuận lợi ngoài sức tưởng tượng. Nhận thấy tiềm năng từ dự án, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu ngay lập tức "mở rộng vòng tay" chào đón, thậm chí phân công một Phó Chủ tịch UBND tỉnh trực tiếp dẫn đi giới thiệu các vị trí tiềm năng và hướng dẫn làm thủ tục. Chỉ vỏn vẹn chín tháng, toàn bộ quy trình từ lập, phê duyệt dự án đến giao đất đã hoàn tất. Toàn bộ quá trình đều diễn ra thuận lợi, Hima không mất bất kỳ chi phí "bôi trơn" nào. "Nhiều anh em, bạn bè làm DN khi nghe tôi kể chuyện cũng không thể hình dung mọi việc lại thuận lợi và trôi chảy như vậy", Giám đốc Công ty Ðỗ Văn Huệ chia sẻ. Thời điểm hiện tại, chỉ hơn một năm từ khi lập dự án, trang trại quy mô 213 ha của Hima tại huyện Xuyên Mộc đã chính thức ươm gieo những cây giống đầu tiên. Dự kiến, cuối năm nay, khi diện tích gieo trồng đủ lớn, công ty sẽ bắt đầu thử nghiệm công nghệ giám sát chất lượng cây trồng bằng thiết bị bay không người lái, mở ra một phương thức sản xuất hiện đại cho ngành trồng trọt, thu thập toàn bộ dữ liệu về thổ nhưỡng, cây trồng, giúp DN và nông dân tiết kiệm chi phí, phát triển sản xuất bền vững. Nếu được quan tâm đầu tư thích đáng, công nghệ này có thể mở rộng để xây dựng một hệ thống "bản đồ số" nông nghiệp trên phạm vi cả nước.

Trường hợp của Hima là thí dụ khá điển hình, minh chứng những tác động tích cực của Nghị quyết T.Ư 5 đối với hoạt động của DN. Có thể nói, Nghị quyết đã mang lại sự thay đổi cơ bản về nhận thức không chỉ tại các cơ quan xây dựng, thực thi chính sách, mà còn ở chính các chủ thể trong khu vực KTTN. Ðiều đó đã được biến thành những hành động cụ thể để hỗ trợ khu vực KTTN. "Với việc một lần nữa khẳng định vai trò không thể thay thế của KTTN, Nghị quyết T.Ư 5 có ý nghĩa hết sức quan trọng, tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của khu vực nòng cốt này trong trung và dài hạn", PGS, TS Phạm Thị Hồng Yến, Phó Vụ trưởng Kinh tế tổng hợp (Ban Kinh tế T.Ư) nhấn mạnh. Nhiều nhóm giải pháp trong Nghị quyết đã được Chính phủ, các bộ, ngành và địa phương triển khai và mang lại hiệu quả, như việc tạo lập môi trường đầu tư, kinh doanh thuận lợi cho phát triển KTTN; hỗ trợ đổi mới sáng tạo hay nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước.

Cùng chung nhận định nêu trên, Trưởng ban Pháp chế, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) Ðậu Anh Tuấn cho biết: Chưa bao giờ các cụm từ "phát triển DN", "cải thiện môi trường kinh doanh",… lại được đề cập dày đặc và tập trung như hiện nay. Trong một năm qua, tác động từ chủ trương của Ðảng, chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ, đã tạo nên luồng gió mới hết sức mạnh mẽ, thúc đẩy chuyển động của các bộ, ngành, tiêu biểu là cắt giảm các điều kiện kinh doanh (ÐKKD). Trong quý I vừa qua, không chỉ dừng lại ở con số hơn 700 ÐKKD được cắt bỏ, dự kiến đến cuối năm nay, sẽ có thêm khoảng 2.000 ÐKKD nữa được rà soát và đơn giản hóa. Cùng với đó, các địa phương trên cả nước cũng dậy lên phong trào và hành động tích cực để phát triển DN và thu hút đầu tư. Những câu chuyện vui tương tự như của Công ty Hima đầu tư vào Bà Rịa - Vũng Tàu đã có thể dễ dàng tìm thấy ở nhiều địa phương khác. Rõ ràng, sức nóng cải cách, sự kỳ vọng của lãnh đạo Ðảng, Chính phủ về phát triển KTTN đã lan truyền rộng rãi, thậm chí tới cả cấp cơ sở, là tín hiệu cho thấy Nghị quyết T.Ư 5 đang được triển khai đúng hướng. Nghiên cứu, đánh giá của các tổ chức uy tín trên thế giới mới đây cũng phản ánh rõ điều này. Trong Bảng xếp hạng Doing Business năm 2018 của Ngân hàng Thế giới (WB), Việt Nam tăng tới 14 bậc; trên Bảng xếp hạng Năng lực cạnh tranh quốc gia 2017-2018 của Diễn đàn Kinh tế thế giới, Việt Nam cũng tăng năm bậc,…

DN vẫn "ngại lớn"

Có thể thấy, tư tưởng của Nghị quyết, cộng thêm hàng loạt chính sách được triển khai tương đối hiệu quả đã thật sự mang lại niềm tin và sự phấn khởi cho những nhà đầu tư tư nhân, thể hiện rõ ở số lượng DN thành lập mới thời gian qua. Quy mô vốn tăng cũng cho thấy sự tin tưởng và quyết tâm đầu tư mạnh mẽ của DN. Bên cạnh đó, chính trong khu vực KTTN, cũng bắt đầu nhen nhóm nhiều sáng kiến để tự phát triển. Ðó là việc hàng loạt diễn đàn kinh tế tư nhân, đối thoại,… được DN chủ động tổ chức để thảo luận và kiến nghị những cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển. Như vậy, DN tư nhân đã cảm thấy tự tin hơn để tham gia xây dựng hình ảnh và vị thế của khu vực mình.

Tuy vậy, có sự chuyển biến không có nghĩa mọi thứ đã hoàn hảo. Thậm chí, ngay cả khi các số liệu về DN thành lập mới những tháng đầu năm 2018 đều vượt xa mức kỷ lục đã lập trong hai năm 2016 và 2017, song tình hình chung của DN vẫn đầy khó khăn. Trong năm tháng đầu năm 2018, dù có hơn 52 nghìn DN thành lập mới nhưng vẫn có tới gần 34 nghìn DN tạm ngừng hoạt động, chưa kể hơn 5.500 DN hoàn tất thủ tục giải thể. Nhiều chuyên gia kinh tế vẫn chưa thay đổi nhận định về thể trạng èo uột của khu vực DN tư nhân. TS Trần Ðình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam dẫn chứng, dù hiện nay mỗi năm nước ta có hơn 100 nghìn DN thành lập mới, nhưng đồng thời có khoảng 60 nghìn DN khác biến mất khỏi thị trường và đây là điều bất bình thường. Bên cạnh đó, tỷ lệ DN đóng thuế thu nhập trên tổng số DN hoạt động đã giảm mạnh, từ 60 đến 70% năm 2010 xuống chỉ còn hơn 30% vào năm 2016. Như vậy, có nghĩa là ngày càng ít DN tư nhân hoạt động hiệu quả. Nhìn xa hơn, trong giai đoạn 2005-2015, dù tỷ trọng khu vực KTTN trong GDP tăng lên 43,2%, nhưng tỷ trọng của khu vực DN tư nhân lại không đáng kể, chỉ tăng khoảng 1% và đang dao động quanh mức 7,8%. Trong khi đó, khu vực kinh tế hộ gia đình vốn manh mún, nhỏ lẻ, thiếu sức cạnh tranh lại đóng góp đến 31,6% GDP. TS Trần Ðình Thiên thẳng thắn bày tỏ: Cấu trúc DN Việt Nam cũng là vấn đề rất đáng bàn, DN vừa chiếm khoảng 1,74% trong tổng số DN, trong khi DN lớn là 1,99%. Ðiều này chứng tỏ DN nhỏ không lớn lên được và như thế không có cơ sở để chuyển thành các DN lớn.

Nhìn nhận Nghị quyết T.Ư 5 tạo nên những thay đổi tích cực về tư duy quản lý và lãnh đạo, giúp cộng đồng DN yên tâm hoạt động, đầu tư, nhưng Tổng Giám đốc Công ty TNHH Ðầu tư thương mại và dịch vụ Long Hưng (sở hữu thương hiệu Bia Ðại Việt) Trần Thị Ngọc Bích vẫn chưa cảm nhận rõ nét những tác động từ Nghị quyết. Hoạt động của hầu hết DN vẫn gặp khó khăn, chưa với tới các chính sách ưu đãi; độ rủi ro cao. Do đó, thay đổi tư duy tuy rất quan trọng, nhưng quá trình thực hiện mới là mấu chốt. Lâu nay, có không ít chính sách tốt hỗ trợ DN, nhưng mới chỉ dừng ở chủ trương chứ chưa thật sự mang lại kết quả như mong đợi. Một phần do tác phong của đội ngũ cán bộ thực thi ở các cơ quan công quyền vẫn chưa có sự chuyển biến rõ rệt. Vì vậy, cần tạo áp lực để mỗi cán bộ đều thấm nhuần tư duy của Nghị quyết, từ đó hình thành thói quen phục vụ DN. Trong thời gian tới, Nghị quyết cần được thể chế hóa cụ thể hơn, quá trình triển khai phải tạo được áp lực và sự giám sát chặt chẽ. Bên cạnh đó, việc tuyên truyền đến người dân, DN, tổ chức cũng cần thay đổi. Thực tế, không ít chủ DN vẫn chưa nắm bắt rõ Nghị quyết, dẫn đến mất cơ hội tận dụng tốt những chính sách của Ðảng, Nhà nước.

Giám đốc điều hành Công ty Tư vấn quản lý kinh tế Economica Lê Duy Bình phân tích: Dù môi trường kinh doanh đã được cải thiện hơn trước rất nhiều, nhưng sức ép cạnh tranh cũng ngày càng lớn, nhất là sức ép đến từ quá trình hội nhập quốc tế. Nhiều DN lúc nhỏ bé dễ dàng tìm thấy cơ hội thị trường, nhưng khi lớn mạnh hơn, dường như tấm áo thị trường vẫn không được nới rộng. Cộng thêm những khó khăn truyền thống như thiếu vốn, yếu công nghệ, trình độ quản trị kém,… càng khiến DN khó bứt phá, thậm chí quắt queo dần. Ðây cũng là nguyên nhân khiến tỷ trọng DN hoạt động kém hiệu quả còn rất cao, ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của khu vực KTTN. Do đó, chính sách của Nhà nước nên tập trung nhiều hơn vào chất lượng thay vì số lượng. Những chỉ số như bao nhiêu DN hoạt động hiệu quả, số lượng DN tồn tại sau 5 đến 10 năm hoạt động hay tỷ trọng DN thành công chuyển từ nhỏ sang vừa,… còn quan trọng hơn con số DN thành lập mỗi năm. Ðó mới là con số phản ánh bản chất thật của sự phát triển.

Việt Nam hiện có gần 700 nghìn DN tư nhân, nhưng phần lớn các DN đăng ký đều có quy mô nhỏ. Có tới 70% số DN có quy mô dưới 10 lao động và vốn đăng ký dưới năm tỷ đồng. Ðáng lo ngại hơn trong khu vực tư nhân là xu hướng quy mô giảm dần, cản trở đà tăng năng suất nhờ lợi thế quy mô, chuyên môn hóa và sáng tạo công nghệ.

TS Võ Trí Thành

Nguyên Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế T.Ư (CIEM

 

 

 

 

 

 

Thu Hà - Việt Hải

  • Thích và chia sẻ bài viết:

Bình luân