Hotline: 0941068156
Quảng cáo
Tin Nóng

Giải bài toán khô hạn ở cực nam Trung Bộ

21 Tháng Tư 2019 12:00:00 CH

Moitruong24h - Có nước, nhiều vùng đất khô cằn ở Ninh Thuận, Bình Thuận được đánh thức. Hàng chục nghìn hộ dân được thụ hưởng từ những công trình thủy lợi đã thoát nghèo, vươn lên làm giàu. Tuy nhiên, để khai thác, sử dụng nguồn nước một cách hiệu quả, tiết kiệm, phục vụ chiến lược phát triển lâu dài, cần thêm sự hỗ trợ, đầu tư của Trung ương và sự nỗ lực từ các địa phương.

Chuyển đổi cây trồng thích ứng với biến đổi khí hậu

Năm 2010, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN-PTNT) Ninh Thuận đưa cây măng tây xanh vào trồng thí điểm trên vùng đất cát tại thôn Tuấn Tú, xã An Hải, huyện Ninh Phước. Ông Hùng Ky đã tiên phong trồng thử nghiệm bốn sào. Sau tám tháng, măng tây xanh cho thu hoạch mỗi ngày 5 kg/sào. Từ năm thứ hai, năng suất liên tục tăng, bình quân thu hoạch mỗi ngày từ 8 đến 10 kg/sào. Nhận thấy măng tây xanh thích nghi với điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu, giờ đây, người dân nhân rộng diện tích lên hơn 200 ha. Cây măng tây xanh đã giúp đồng bào dân tộc Chăm xã An Hải có đời sống ngày càng khấm khá, nhiều hộ thu nhập hơn 500 triệu đồng/năm. Chọn loại cây trồng không cần nhiều nước, xã An Hải là địa phương đột phá thành công trong việc “biến” hàng trăm héc-ta đất cát hoang hóa nhiều năm trở nên xanh tươi, trù phú.

Giải bài toán khô hạn ở cực nam Trung Bộ

Công nghệ cao giúp tiết kiệm nước trong sản xuất nông nghiệp ở Bình Thuận. Trong ảnh: Thu hoạch dưa lưới tại Công ty cổ phần nông nghiệp công nghệ cao Đông Á, xã Hòa Thắng, huyện Bắc Bình (Bình Thuận)

Từ năm 2018 đến nay, thực hiện chủ trương chuyển đổi cơ cấu cây trồng thích ứng với biến đổi khí hậu gắn với chuỗi giá trị theo hướng bền vững, Ninh Thuận đã chuyển đổi hơn 1.891 ha, trong đó, vụ đông - xuân 2018 - 2019 là 531 ha. Ngoài các loại cây ngắn ngày như bắp, đậu xanh, rau màu, tỉnh đã chuyển đổi bền vững được gần 300 ha nho, táo, măng tây xanh, cỏ chăn nuôi và các loại cây ăn trái khác. Nhiều nông dân ở Ninh Thuận chú trọng ứng dụng khoa học - công nghệ để nâng cao năng suất, giá trị sản phẩm, đồng thời ứng phó hiệu quả với biến đổi khí hậu. Nhờ đó, giá trị sản phẩm nông nghiệp tăng từ 142 triệu đồng/ha (năm 2015) lên 188 triệu đồng/ha vào cuối năm 2018. Riêng tại huyện Ninh Phước, thu nhập bình quân của nông dân từ 23,9 triệu đồng/người/năm (năm 2015) tăng lên 35,9 triệu đồng/người/năm. Tỷ lệ hộ nghèo toàn huyện giảm từ 13,66% xuống còn 4,75% vào cuối năm 2018. Nhiều nông dân như ông Hùng Ky, Diệp Phùng Xuân, Đàng Thuận Khánh Ly... đã bỏ ra hàng tỷ đồng để đầu tư sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP các loại cây trồng giá trị kinh tế cao, cần ít nước tưới, cho thu nhập hơn 400 triệu đồng/ha/năm. Riêng cây măng tây xanh cho năng suất 25 tấn/ha/năm, đem lại lợi nhuận cho nông dân từ 700 đến 800 triệu đồng/ha/năm.

Phó Giám đốc Sở NN-PTNT Ninh Thuận Phan Quang Thựu cho biết, năm 2019, tỉnh tập trung chuyển 1.500 ha đất lúa kém hiệu quả sang sản xuất các cây trồng cạn theo hướng bền vững; nhân rộng mô hình sản xuất có hiệu quả, gắn với Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới; củng cố hoạt động liên kết giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân theo chuỗi giá trị; triển khai quy hoạch vùng nông nghiệp công nghệ cao...

Trước đây, trang trại Công ty cổ phần nông nghiệp công nghệ cao (NNCNC) Đông Á tại khu Lê Hồng Phong trồng các loại cây như: thanh long, ổi, đinh lăng... tiêu tốn khá nhiều nước. Do nguồn nước khó khăn, chi phí bơm nước tốn kém, từ sáu đến bảy nghìn đồng/m3, cho nên hiệu quả sản xuất không cao. Sau khi công trình cấp nước khu Lê Hồng Phong đi vào vận hành, kênh chính Tây đi qua khu vực sản xuất, Công ty Đông Á đã tập trung trồng dưa lưới trong 50 nhà màng sử dụng công nghệ tưới nhỏ giọt, mỗi nhà màng có diện tích 2.000 m2. Mỗi ngày, dưa lưới cần sử dụng khoảng 1.000 m3 nước tưới. Nguồn nước từ hệ thống thủy lợi do Nhà nước cấp đã giúp cơ sở này giảm hơn nửa chi phí sử dụng nước (còn khoảng 3.000 đồng/m3). Chủ tịch HĐQT kiêm Giám đốc Công ty Phạm Văn Minh cho biết, mỗi nhà màng một năm cho thu hoạch ba vụ, sản lượng mỗi vụ từ sáu đến bảy tấn. Với giá bán ngay tại nhà màng hiện nay khoảng từ 30.000 đến 40.000 đồng/kg, doanh thu đạt hơn 660 triệu đồng/nhà màng. Công ty Đông Á và Hợp tác xã NNCNC Bình Minh đang quy hoạch sản xuất trên quỹ đất 210 ha tại địa phương, trong đó có 60 ha trồng dưa lưới; 150 ha trồng thanh long giàn công nghệ Đài Loan (Trung Quốc) và măng tây.

Để khai thác hiệu quả tiềm năng đất đai nằm trong quy hoạch vùng tưới thuộc công trình cấp nước khu Lê Hồng Phong, UBND tỉnh Bình Thuận đã xây dựng Đề án phát triển NNCNC đến năm 2020. Theo đó, Bình Thuận đề xuất thành lập Khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao Lê Hồng Phong với quy mô diện tích 2.000 ha thuộc các xã Bình Tân, Hòa Thắng, Sông Lũy và thị trấn Lương Sơn thuộc huyện Bắc Bình.

Tận dụng triệt để nguồn nước thủy điện

Có nước về, nhiều vùng đất hoang hóa ở Ninh Thuận, Bình Thuận “thức giấc”. Đời sống nhiều người dân được cải thiện, bước đầu đã “níu chân” những nhà đầu tư có tiềm lực về tài chính, công nghệ cùng khai thác tiềm năng đất đai. Tuy nhiên, do chưa có công trình điều tiết quy mô lớn nên việc cấp nước chưa được chủ động; hạn chế việc chia sẻ nguồn nước giữa các công trình, các lưu vực. Toàn tỉnh Ninh Thuận hiện có 21 hồ chứa nhưng khoảng một nửa có dung tích chứa dưới 50 triệu m3. Do đó, vào mùa mưa, một số hồ chứa dung tích nhỏ thường phải xả nước để bảo đảm an toàn, còn vào mùa khô thì cạn kiệt nước, trơ cả đáy.

Để khai thác tối đa hiệu quả những công trình thủy lợi được đầu tư xây dựng, đồng thời tận dụng triệt để nguồn nước xả từ các nhà máy thủy điện, tỉnh Bình Thuận đã xây dựng hệ thống kênh chuyển nước, còn gọi là kênh “nối mạng” đưa nước từ những nơi thừa tới những khu vực khô hạn, hoặc bổ sung nguồn nước cho những hồ thủy lợi thường xuyên cạn kiệt vào mùa khô. Phó Giám đốc Sở NN-PTNT Bình Thuận Nguyễn Hữu Phước cho biết, tỉnh đã đưa vào sử dụng 11 kênh “nối mạng” với tổng chiều dài 113 km, năng lực thiết kế 35.120 ha, trong đó tiếp nước ổn định khu tưới đã có là 23.500 ha và tưới tăng thêm là 11.620 ha. Tổng mức đầu tư khoảng 1.321 tỷ đồng.

Bình Thuận đang tiếp tục thi công ba công trình “nối mạng”, gồm: Cà Giây - Cây Cà dài 42 km qua vùng sản xuất hai huyện Bắc Bình và Tuy Phong; kênh Biển Lạc - Hàm Tân dài 11 km qua ba huyện Tánh Linh, Đức Linh và Hàm Tân; kênh Sông Dinh - Núi Đất ở huyện Hàm Tân. Là người tâm huyết phát triển hệ thống “nối mạng” thủy lợi, Tổng Giám đốc Công ty TNHH một thành viên Khai thác công trình thủy lợi Bình Thuận Nguyễn Hoàng Tuấn trăn trở: “Kênh tiếp nước Sông Móng - Đu Đủ - Tà Mon dài 22 km đã cơ bản hoàn thành; kênh tiếp nước Biển Lạc - Hàm Tân chuyển nước về hồ Sông Dinh dài 11 km cuối năm 2019 sẽ thông nước. Nếu tiếp tục nhận được sự hỗ trợ nguồn vốn từ Trung ương cùng với huy động nguồn lực của địa phương để xây dựng tuyến kênh Hàm Tân - Hàm Thuận Nam kết nối hai kênh trên với chiều dài khoảng 20 km thì về cơ bản hệ thống “nối mạng” thủy lợi của tỉnh Bình Thuận sẽ hoàn chỉnh, nguồn nước được điều tiết ổn định”.

Tỉnh Ninh Thuận đang tập trung mọi nguồn lực cộng với các nguồn vốn trái phiếu Chính phủ; vốn ADB; ODA... để đầu tư xây dựng hệ thống kết nối, liên thông các hồ chứa. Với kinh phí 350 tỷ đồng, Ninh Thuận đang thực hiện các thủ tục để triển khai dự án liên thông hồ chứa nước Tân Giang với hồ Sông Biêu, nâng dung tích chứa của hồ Sông Biêu từ 23 triệu m3 lên khoảng 38 triệu m3 để phục vụ nước cho khu công nghiệp phía nam của tỉnh tại xã Cà Ná, huyện Thuận Nam.

Phát triển thủy lợi là một trong những thành tựu nổi bật nhất của hai tỉnh Bình Thuận và Ninh Thuận. Thành tựu ấy là kết quả từ sự quan tâm đầu tư, hỗ trợ của Trung ương và sự tâm huyết, nỗ lực, sáng tạo từ các địa phương. Tuy vậy, diện tích đất canh tác được tưới so với diện tích đất sản xuất nông nghiệp ở hai tỉnh vẫn thấp do chưa có hệ thống công trình hồ chứa nước quy mô lớn để điều tiết, tích trữ nước trong mùa mưa và cung cấp nước trong mùa khô.

Vào ngày 23-2 vừa qua, công trình hồ chứa nước Sông Lũy (Bình Thuận) với tổng mức đầu tư gần 1.500 tỷ đồng được khởi công xây dựng. Hồ có dung tích gần 100 triệu m3 với mục tiêu cấp nước cho 24.200 ha đất canh tác của các huyện Bắc Bình, Tuy Phong, Hàm Thuận Bắc; cấp nước phục vụ sinh hoạt và du lịch cho Trạm bơm khu Lê Hồng Phong với lưu lượng 2 m3/giây, kết hợp phát điện. Việc triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm đáp ứng các nhu cầu nước sẽ tạo điều kiện khai thác tiềm năng, lợi thế của hai tỉnh Bình Thuận, Ninh Thuận theo hướng hiện đại hóa. Công tác này góp phần phát triển kinh tế - xã hội bền vững, xóa đói, giảm nghèo nhanh, hiệu quả…

Chủ tịch UBND tỉnh Bình Thuận Nguyễn Ngọc Hai cho biết, tại lưu vực sông Lũy, lượng nước từ thủy điện Đại Ninh và lưu vực tại chỗ chuyển về sông Lũy hằng năm khoảng 914 triệu m3. Dự án tưới Phan Rí - Phan Thiết cấp nước tưới 15.700 ha chỉ sử dụng khoảng 311 triệu m3/năm, còn lại hơn 600 triệu m3 phải xả ra biển do chưa có công trình điều tiết phù hợp. Do vậy, việc triển khai xây dựng hồ chứa nước Sông Lũy là hết sức cấp thiết nhằm khai thác, sử dụng hiệu quả nguồn nước đối với vùng đất ít mưa, nhiều nắng này.

 

 

 

 

 

 

 

BÀI, ẢNH: HỒNG LÂM, ĐÌNH CHÂU, NGUYỄN TRUNG/Nhandan

  • Thích và chia sẻ bài viết:

Bình luân