Hotline: 0941068156
Banner
Tin Nóng

Đất dữ Phì Nhừ: Hiển hiện mối lo môi trường

15 Tháng Hai 2017 3:00:00 CH

Moitruong24h - Mặc dù đã ngừng khai thác  gần 2 năm, nhưng những hệ lụy mà việc khai thác vàng của Công ty Molybden Điện Biên, tại điểm mỏ bản Háng Trợ xã Phì Nhừ, huyện Điện Biên Đông để lại là không hề nhỏ. Địa hình bị chia cắt, đất bị xói lở, bào mòn, dòng suối chảy đầu nguồn trở nên ô nhiễm nghiêm trọng, gây ảnh hưởng tới đời sống, sinh hoạt của hàng trăm hộ dân tại nơi này.


Những mảnh ruộng của người dân bản Nà Ngựu, xã Phì Nhừ bị vùi lấp khó sản xuất

Dòng suối trong chỉ còn là ký ức...

Kể từ ngày Cty Molybden Điện Biên tiến hành khai thác mỏ vàng tại bản Háng Trợ, xã Phì Nhừ, huyện Điện Biên Đông, dòng suối Khó Sâu dài gần 10km, bắt nguồn từ bản Háng Trợ, chảy qua một số bản lân cận rồi dẫn xuống khu dân sinh bản Nà Ngựu, xã Phì Nhừ, trước khi đổ vào sông Mã (khu vực tiếp giáp với xã Mường Luân, huyện Điện Biên Đông) nhiều năm trở lại đây không có ngày nào nước trong. Dòng nước đục ngầu, đỏ bùn đất, khiến người dân chật vật tìm kiếm nước sạch dùng trong sinh hoạt, phục vụ cuộc sống.

Nguyên nhân dẫn đến ô nhiễm này được chính quyền xã Phì Nhừ, huyện Điện Biên Đông xác định là do, trong quá trình công khai thác mỏ vàng của Cty Molybden Điện Biên ở khu vực đầu nguồn nước; khối lượng đất, đá phát sinh quá lớn, chảy xuống lấp một dòng suối Khó Sâu. Không những thế, nước thải sinh hoạt của hàng trăm công nhân và những người dân khai thác vàng trái phép được thải trực tiếp xuống suối. Cùng với đó, trong quá trình sản xuất, các loại chất thải như dầu, mỡ từ các phương tiện máy móc thải ra môi trường đều đổ dồn về suối làm cho dòng suối Khó Sâu thêm ô nhiễm nặng nề.

Bản Háng Trợ, xã Phì Nhừ là khu vực ảnh hưởng đầu tiên do ở vị trí đầu nguồn nước. Ông Hờ A Chá, trưởng bản Háng Trợ cho biết: Trước đây, hàng chục hộ dân trong bản sử dụng nguồn nước suối Khó Sâu để sinh hoạt. Nhưng nhiều năm trở lại đây, từ khi có khai thác vàng nước suối có nhiều bùn và tạp chất nên người dân không dám sử dụng. Bản có 66 hộ dân đều lâm vào tình trạng thiếu nước sinh hoạt nghiêm trọng. Có hộ dân phải đi cõng nước trong khe cách nhà vài cây số. Nhưng vào mùa khô, nước trong khe đá cũng không có, nên tình trạng thiếu nước sinh hoạt vẫn thường xuyên diễn ra. Có những lúc người dân còn xảy ra tranh cãi chỉ vì nguồn nước...

Không chỉ riêng bản Háng Trợ, hàng trăm hộ dân thuộc các bản Cồ Dề A, Cồ Dề B, bản Nà Ngựu, xã Phì Nhừ cũng lâm vào tình trạng thiếu nước sinh hoạt khi dòng suối Khó Sâu bị ô nhiễm. Bao nhiêu năm khai thác vàng là ngần ấy năm người dân phải lặn lội đi tìm nguồn nước để sống. Dòng suối Khó Sâu trong vắt, quanh năm nước chảy giờ chỉ còn trong ký ức đối với người dân nơi này.

Sống trong vùng đất dữ...!

Ông Vàng Giống Di, Bí thư Đảng ủy xã Phì Nhừ cho biết: Trong thời gian Cty Molybden Điện Biên khai thác, ngoài việc 2 nguồn nước sinh hoạt được Nhà nước phục vụ nhân dân tại bản Cồ Dề và bản Háng Trợ bị ảnh hưởng nghiêm trọng, nước đục ngầu quanh năm, người dân không nuôi, trồng được gì, nên phải di cư lên cách xa nguồn suối.

Cũng chính vì đất, đá theo dòng suối chảy xuống mà công trình thủy lợi cung cấp nước tưới tiêu cho gần 6ha ruộng của người dân bản Háng Trợ bị bồi lấp hoàn toàn. Giờ đây, hơn 60 hộ dân bản Háng Trợ không có đất sản xuất, cuộc sống chỉ biết phụ thuộc vào những khoảnh nương đang dần bị hoang hóa. Như vậy, không khó để lý giải gần 70% hộ dân bản Háng Trợ nằm trong diện hộ nghèo. Chẳng hiểu sao từ khi có khai thác vàng, phải đến tận trăm con gia súc của dân bản thả lên phía đầu nguồn suối biến mất không rõ nguyên nhân. Nhiều người dân vô cùng lo lắng, có người còn đặt ra câu hỏi: Có khi nào gia súc uống nước suối bị chết, được phát hiện và đem đi chôn?

Đối với người dân bản Nà Ngựu, xã Phì Nhừ, từ khi có khai thác vàng, trên 30ha ruộng của dân bản tại khu vực khe suối bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Nước bẩn đục, kéo theo bùn đất đỏ chảy tràn đầy ruộng, cây lúa kém phát triển, cho năng suất và sản lượng thấp, do đó nhiều hộ dân trong bản đã bỏ hoang ruộng. Cùng với đó, hơn 4ha ao cá của dân bản đã bị xóa sổ hoàn toàn. Người dân chỉ còn cách khắc phục để trồng lúa nhưng cũng không đem lại hiệu quả. Hơn thế, để đưa nước về làm ruộng, cứ một tuần người dân lại phải tổ chức nạo vét kênh mương một lần.

Ông Lò Văn Thạo, bản Nà Ngựu, người đã trên 80 năm gắn bó với dòng suối chia sẻ: “Trước kia, suối trong lắm, nước thoải mái mang về ăn uống, sinh hoạt được. Nhưng giờ đây, chẳng có ai dám dùng nước suối này nữa. Gia đình già cũng từ đó mà bị ảnh hưởng hết sức nặng nề. Hơn 8.000m2 ruộng giờ cho năng suất thấp, cây lúa còi cọc không thể phát triển nổi. Khoảng 500m2 ao cá của gia đình cũng bị lấp sạch, giờ muốn ăn cá phải đặt mua ngoài chợ...”.

Kể từ thời điểm được cấp phép lần 2, Cty Molybden Điện Biên chỉ hoạt động cầm chừng, và đến nay đã dừng khai thác, rút toàn bộ máy móc ra khỏi khu vực điểm mỏ. Do không có người quản lý, bảo vệ nên tình trạng nhiều người dân vào trong điểm mỏ để đào bới lấy quặng và chế biến tại chỗ thường xuyên xảy ra, gây mất ổn định an ninh trật tự, an toàn lao động, thậm chí có người đã từng bỏ mạng vì những “giấc mơ vàng”. Trong khi để có được vàng theo phương pháp thủ công, người dân đã không ngần ngại dùng thủy ngân, một hóa chất độc hại để “bắt” vàng. Nước thải đổ trực tiếp ra suối khiến cho dòng suối Khó Sâu càng trở nên độc hại.

Không chỉ dừng lại ở đó, từ khi có khai thác vàng, toàn bộ hệ thống thủy sinh của dòng suối cũng vì việc khai thác vàng mà bị hủy hoại, làm mất đi nguồn sinh kế dồi dào của rất nhiều hộ dân sinh sống nơi này. Không những thế, vì suối chảy trực tiếp ra sông Mã, khu vực này có rất nhiều cá, rêu đá vùng này được người dân đánh giá là ngon nhất vùng. Nhưng cho đến nay, cá bị chết hàng loạt, người dân khu vực thượng nguồn sông Mã không thể đánh bắt cá và khai thác rêu, loại thực phẩm ăn thay rau xanh của đồng bào miền núi.

Ai là người khắc phục môi trường?

Trong khi người dân tại các bản dọc nguồn suối Khó Sâu đã phản ánh rất nhiều về ảnh hưởng của khai thác vàng đối với đời sống, sinh hoạt của họ. Nhưng cho đến nay, các cơ quan chức năng có thẩm quyền vẫn chưa đứng ra giải quyết dứt điểm.

Ông Nguyễn Xuân Tiến, Trưởng phòng TN&MT huyện Điện Biên Đông, cho biết: Hiện tại, mỏ vàng tại bản Háng Trợ đã ngừng hoạt động khai thác. Bề mặt địa hình tại khu vực khai thác không bằng phẳng, bị chia cắt, ảnh hưởng đến môi trường, khó khăn trong việc trồng rừng phủ bề mặt. Trong những năm trước, Phòng đã tham mưu cho UBND huyện Điện Biên Đông, đề nghị các đơn vị chức năng vào cuộc kiểm định mức độ độc hại của dòng suối. Tuy vậy, theo kết qủa phân tích nước, ngày 18/3/2013 của Phòng Cảnh sát Phòng chống tội phạm về Môi trường, Công an tỉnh Điện Biên, nước suối chỉ có độ đục cao hơn bình thường, mọi chỉ số môi trường khác đều “đạt tiêu chuẩn”. Kết quả đó dường như chưa giải đáp thỏa đáng trước những lo ngại của người dân về mức độ ô nhiễm của nguồn nước và những hậu quả mà việc khai thác vàng mang lại cho đồng bào ở nơi này. Lý do gia súc uống nước suối bị chết, thủy sinh bị hủy diệt, hoa màu không phát triển... đến nay vẫn còn là ẩn số. Nhưng quan trọng hơn, ai sẽ là người đứng ra giải quyết những hậu quả môi trường do Cty Molybden Điện Biên khai thác vàng để lại?

Được biết, Cty Molybden Điện Biên đã lập bản cam kết bảo vệ môi trường năm 2007; Dự án cải tạo, phục hồi môi trường năm 2009. Công ty đã ký nộp quỹ cải tạo phục hồi môi trường được phê duyệt với số tiền 465 triệu đồng. Trong trường hợp công ty dừng hoạt động, chính quyền địa phương sẽ sử dụng số quỹ đó để cải tạo, phục hồi môi trường. Thế nhưng, với số tiền đó liệu có đủ để cải tạo, phục hồi môi trường tại khu vực này?

Ông Vừ A Bằng, Bí thư Huyện ủy Điện Biên Đông khẳng định: “Với số tiền 465 triệu đồng, là không đủ thực hiện cải tạo môi trường, vì môi trường bị ảnh hưởng rất nặng nề, nguồn nước tại các bản Háng Trợ, Cồ Dề, Nà Ngựu, xã Phì Nhừ bị ô nhiễm kéo dài nhiều năm, sản xuất ngưng trệ, ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống sinh hoạt của người dân”.

Việc để xảy ra tình trạng ô nhiễm môi trường sau khai thác khoáng sản tại Phì Nhừ, đã cho thấy sự buông lỏng quản lý của chính quyền các cấp tỉnh Điện Biên, dẫn đến tình trạng sau khi Cty Molybden Điện Biên dừng hoạt động, người dân tự tiện đến khai thác vàng, sử dụng biện pháp thủ công để thu vàng, gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng. Đồng thời, gióng lên hồi chuông cảnh báo công tác quản lý điểm mỏ trước, trong và sau khai thác trên địa bàn tỉnh Điện Biên. Công ty Molybden Điện B::iên gần như đã dừng khai thác được 2 năm, nhưng đến nay vẫn chưa thực h:iện cải tạo môi trường tại điểm mỏ khai thác. Vậy cơ quan nào sẽ đứng ra giải quyết hậu quả môi trường khi Công ty này “chạy làng” mà đến nay vẫn “bặt vô âm tín”?

Phải chăng Điện Biên đã quá dễ, để cho doanh nghiệp mặc sức đến rồi đi tự ý? Đến vì “món hời” và đi khi nguồn tài nguyên đã cạn kiệt, để lại sau lưng một khai trường nhếch nhác, một vấn nạn môi trường không thể giải quyết trong một sớm một chiều. Đến bao giờ dòng suối Khó Sâu mới trong trở lại, cuộc sống mưu sinh của dân bản mới vơi bớt nỗi lo âu, vùng đất “dữ” Phì Nhừ mới trở nên yên bình và bớt nóng? Những câu hỏi đặt ra cho các cấp ngành quản lý tỉnh Điện Biên, giờ đây không còn “quá sớm”...

 

 

 

 

 

 

TD (theo báo TN&MT)

  • Thích và chia sẻ bài viết:

Bình luân